Từ những định hướng chiến lược quan trọng tại các văn bản chỉ đạo về phát triển ngành xuất bản, một trong những nhiệm vụ trọng tâm và cấp bách được đặt ra là việc xây dựng hàng rào pháp lý vững chắc nhằm bảo vệ bản quyền trong kỷ nguyên số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI).
Thách thức từ môi trường số và trí tuệ nhân tạo
Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký ban hành Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Ban Bí thư xác định mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống xuất bản, truyền thông phát triển mạnh, đa dạng, hiện đại, đáp ứng tốt nhu cầu đọc, học, giải trí và hưởng thụ văn hoá tinh thần của Nhân dân
Trong bối cảnh này, vấn đề bảo hộ quyền tác giả trở thành yếu tố sống còn. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ không chỉ mang lại cơ hội truyền bá tri thức mà còn kéo theo những thách thức chưa từng có về vi phạm bản quyền trên không gian mạng.
Đặc biệt, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động xuất bản đang tạo ra những vùng xám pháp lý mới. Các công cụ AI có khả năng tổng hợp, tái tạo và tạo mới nội dung dựa trên kho dữ liệu khổng lồ từ các tác phẩm đã xuất bản, dẫn đến những tranh chấp phức tạp về quyền sở hữu trí tuệ. Nếu không có các quy định cụ thể, ranh giới giữa việc ứng dụng công nghệ để hỗ trợ sáng tạo và việc xâm phạm bản quyền sẽ trở nên mong manh, gây thiệt hại trực tiếp cho các tác giả và đơn vị xuất bản chân chính.
Mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam có hệ thống xuất bản, truyền thông phát triển mạnh, đa dạng, hiện đại
Hoàn thiện hệ thống pháp luật là yêu cầu cốt lõi
Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng ngành xuất bản chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ bản quyền là yêu cầu tiên quyết. Các cơ quan quản lý đang tập trung rà soát, sửa đổi các quy định liên quan để tương thích với thực tế vận hành của môi trường số.
Nhiệm vụ trọng tâm là phải xây dựng được các chế tài đủ mạnh, có tính răn đe cao đối với các hành vi vi phạm bản quyền trực tuyến. Hệ thống pháp luật mới cần xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan, từ đơn vị phát hành nội dung số đến các nền tảng trung gian. Đồng thời, các quy định về bảo hộ quyền tác giả đối với các sản phẩm có sự tham gia của AI cần được cụ thể hóa, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người sáng tạo và khuyến khích sự đổi mới công nghệ trong khuôn khổ đạo đức và pháp lý.
Tăng cường năng lực thực thi và bảo vệ quyền tác giả
Bên cạnh việc xây dựng hành lang pháp lý, công tác thực thi bảo vệ bản quyền cần được triển khai đồng bộ và quyết liệt. Ngành xuất bản cần đẩy mạnh ứng dụng các giải pháp công nghệ như mã hóa dữ liệu, gắn dấu bản quyền số (digital watermarking) để tự bảo vệ tài sản trí tuệ.
Việc tăng cường hợp tác quốc tế cũng là yếu tố quan trọng để giải quyết các vi phạm bản quyền xuyên biên giới, vốn là vấn đề nhức nhối trong môi trường internet. Các tập đoàn xuất bản chủ lực trong tương lai không chỉ đóng vai trò dẫn dắt thị trường về nội dung mà còn phải là những đơn vị tiên phong trong việc thiết lập các tiêu chuẩn bảo vệ bản quyền, tạo dựng một hệ sinh thái xuất bản lành mạnh.
Chỉ khi quyền tác giả được bảo vệ nghiêm ngặt, ngành xuất bản mới có đủ động lực để thu hút nguồn lực đầu tư, thúc đẩy tinh thần sáng tạo của đội ngũ trí thức. Đây chính là nền tảng để Việt Nam vươn tới mục tiêu trở thành quốc gia có hệ thống xuất bản - truyền thông phát triển mạnh, đóng góp tích cực vào dòng chảy văn hóa và kinh tế tri thức toàn cầu.
