Ngành phim ngắn chiếu trên điện thoại ở Trung Quốc đang đổi khác rất nhanh dưới tác động của các công cụ tạo video bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Tại cuộc họp báo ngày 17/9/2026, Tổng cục Phát thanh Truyền hình Quốc gia Trung Quốc (NRTA) cho biết cả nước đã cho ra mắt khoảng 430.000 phim ngắn từ tháng 1 đến tháng 8, nhiều gấp 13 lần con số cả năm 2025, và hơn 90% trong đó được làm với sự trợ giúp của AI. Song song, doanh nghiệp đẩy mạnh đưa loại nội dung này ra thị trường nước ngoài, còn cơ quan quản lý áp dụng bộ quy định riêng, trong đó có yêu cầu gắn nhãn AI và kiểm soát quyền sử dụng hình ảnh, giọng nói.

Phim trường vắng dần, phần mềm tạo video lên ngôi

Phim ngắn (microdrama) là những loạt phim quay dọc dành cho điện thoại, mỗi tập thường chỉ dài khoảng một đến hai phút, nổi lên từ thời đại dịch nhờ sức hút của Douyin và Kuaishou. Theo phóng sự của CNN, thị trấn Hoành Điếm ở tỉnh Chiết Giang, nơi được gọi là "Hollywood của Trung Quốc", từng tấp nập đoàn phim quay với diễn viên thật. Từ đầu năm 2026, khi công cụ tạo video thế hệ mới như Seedance 2.0 của ByteDance lan rộng, nhiều trường quay thưa hẳn, không ít diễn viên mất việc hoặc bị cắt thù lao mạnh.

Động lực chính là giá thành. Reuters dẫn đài truyền hình trung ương CCTV cho biết giá làm một phút phim ngắn bằng AI đã rơi từ khoảng 5.000 nhân dân tệ xuống còn vài trăm nhân dân tệ trong sáu tháng đầu năm 2026. Một công ty sản xuất nói với CNN rằng một dự án dài 120 phút ở chất lượng thông thường có thể do nhóm năm người hoàn thành trong khoảng một tuần với chi phí chừng 15.000 nhân dân tệ, chưa bằng một phần mười mức thấp nhất thường được nêu cho một dự án quay người thật.

Về quy mô thị trường, NRTA cho biết doanh thu phim ngắn nội địa đã vượt 100 tỷ nhân dân tệ (khoảng 15 tỷ USD) trong năm 2025, với hơn 800 triệu người xem. Hãng nghiên cứu DataEye, được CNN trích dẫn, ước tính quy mô này gần gấp đôi doanh thu phòng vé phim chiếu rạp của Trung Quốc.

Làm nhiều, thử nhanh, để người xem quyết định

Cách vận hành của ngành gần giống một dây chuyền thử nghiệm. Theo CNBC, nhà sản xuất có thể đưa vài tập mở đầu tới một nhóm khán giả xác định, rồi chỉ dồn tiền quảng bá khi bộ phim chứng tỏ giữ chân được người xem; bộ nào không hiệu quả thì dừng sớm. Khi AI rút ngắn thời gian và hạ chi phí làm phim, chiến lược "tung nhiều, giữ ít" này càng được dùng rộng rãi.

Sản lượng lớn chưa đồng nghĩa với lợi nhuận. Theo Reuters, nửa đầu năm 2026 có 221.900 dự án AI mới xuất hiện trên Douyin, nhưng chỉ 1.055 dự án đạt trên 100 triệu lượt xem, ngưỡng thường được giới làm phim coi là thành công. CNBC dẫn ước tính của bà Ashley Dudarenok, nhà sáng lập công ty tư vấn ChoZan, rằng giá mua 1.000 lượt hiển thị quảng cáo đã tăng từ 50–80 nhân dân tệ năm 2023 lên khoảng 150–200 nhân dân tệ năm 2025; nhiều khi chi phí đưa phim tới đúng người xem cao hơn hẳn chi phí làm phim.

Sức ép cũng dồn lên chính các nhóm làm phim bằng AI. Một nhà sáng lập công ty khởi nghiệp ở Tế Nam kể với CNN rằng lúc mới vào nghề, khách hàng trả khoảng 1.000 nhân dân tệ cho mỗi phút phim; nay có dự án chỉ trả 150 nhân dân tệ, do người mới và bên trung gian đổ vào thị trường quá đông.

Đường ra thế giới đi qua ứng dụng và bản địa hoá

Một bài bình luận trên South China Morning Post (SCMP) xem phim ngắn AI là phép thử cho làn sóng xuất khẩu dịch vụ của Trung Quốc. Theo bài viết, từ tháng 1 đến tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu dịch vụ của nước này cao hơn 17,1% so với một năm trước, còn nhóm dịch vụ văn hoá, giải trí cá nhân tăng tới 57,8%. Điểm khác với hàng hoá hữu hình là sản phẩm được phân phối hoàn toàn qua mạng, đến người xem qua kho ứng dụng và nền tảng video.

Ông He Biao, Phó Tổng cục trưởng kiêm người phát ngôn NRTA, cho biết phim ngắn Trung Quốc đã được đón xem tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, chiếm trên 80% thị trường phim ngắn ngoài Trung Quốc, theo CGTN. Trang TechNode ghi nhận riêng mảng phim ngắn trên TikTok đã chi trả hơn 110 triệu USD tiền chia sẻ doanh thu từ tháng 1 đến tháng 7/2026, trong đó tháng 7 vượt 29 triệu USD.

AI có mặt ở nhiều khâu của quá trình xuất ngoại, từ viết kịch bản, làm kỹ xảo tới lồng tiếng nhiều thứ tiếng và phân tích khán giả. Doanh nghiệp cũng chuyển dần từ việc dịch lại phim ăn khách trong nước sang bắt tay đối tác sở tại để làm nội dung riêng cho từng thị trường. Một nhóm sản xuất vào Bắc Mỹ từ tháng 5 cho biết bộ phim AI về ma cà rồng của họ đã vượt 15 triệu lượt xem trên TikTok.

Nhãn AI, quyền hình ảnh và bản quyền trong khung quản lý mới

Từ ngày 1/9/2026, văn bản quản lý chuyên biệt đầu tiên về phát triển phim ngắn của Trung Quốc có hiệu lực, đưa mọi bộ phim có tập dài dưới 20 phút vào một khuôn khổ thống nhất trên toàn quốc. Theo TechNode, phim do AI tạo ra phải mang nhãn công bố rõ ràng ở từng tập, và nền tảng không được dùng thuật toán đề xuất nhằm khuyến khích xem quá mức. Các nền tảng lớn cũng đã cài hệ thống sàng lọc trước, phát hiện gương mặt AI lặp lại, chất liệu có nguy cơ xâm phạm quyền và lỗi hình ảnh trước khi phim vào khâu duyệt chính thức.

Ông Wang Xiaoliang, Vụ trưởng Vụ Quản lý chương trình nghe nhìn trên mạng của NRTA, cho biết nền tảng phải xác minh người làm phim đã được phép dùng hình ảnh hoặc giọng nói của một cá nhân. Từ đầu năm, cơ quan chức năng đã gỡ 68.000 phim ngắn và buộc nền tảng ra tay với hơn 1.200 tài khoản; trong số nội dung bị xử lý, phim làm bằng AI chiếm trên 90%; các nhóm vi phạm được nêu gồm nội dung dung tục, có hại, không phù hợp với trẻ em và xâm phạm bản quyền. Theo CNN, việc dùng nhân vật AI mang nét giống diễn viên thật mà không xin phép đã trở thành vấn đề lớn của ngành, và truyền thông nhà nước Trung Quốc ghi nhận ít nhất một diễn viên nổi tiếng được toà án buộc bên vi phạm bồi thường.

Dù siết quản lý, cơ quan chức năng không chủ trương gạt AI ra khỏi ngành. "AI là công cụ, con người là người sáng tạo", ông Wang nói. NRTA khẳng định phim quay người thật vẫn là trụ cột của tác phẩm chất lượng và sẽ được hỗ trợ, đồng thời đặt mục tiêu đưa ra 1.000 tác phẩm phim ngắn chất lượng cao ngay trong năm 2026, xoay quanh đời sống đương đại, văn hoá vùng miền và giao lưu quốc tế. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030) cũng lần đầu đưa phim ngắn vào danh sách loại hình kinh doanh văn hoá mới cần phát triển mạnh.