Livestream bán hàng, video đánh giá sản phẩm hay một đoạn clip có nhạc nền bắt tai đã trở thành công việc hằng ngày của hàng nghìn KOL, KOC (người có ảnh hưởng và người tiêu dùng chủ chốt trên mạng xã hội). Đi cùng cơ hội là những câu hỏi pháp lý mà không phải ai cũng trả lời được. Để cùng gỡ các câu hỏi ấy, Viện Nghiên cứu Phát triển Sáng tạo và Bản quyền Việt Nam (VCDI), viện trực thuộc VCCA, đã mở một buổi workshop dành riêng cho người làm nội dung, diễn ra ngày 16/8/2026 tại TP. Hồ Chí Minh. Chương trình mang tên "Hành trang pháp lý về sáng tạo và bản quyền cho KOC/KOL năm 2026 trên không gian số" và được Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam (VCCA) trực tiếp chỉ đạo.

Ông Bùi Nguyên Hùng: làm chủ công cụ, giữ dấu ấn của chính mình

Mở đầu phần chia sẻ chuyên môn là ông Bùi Nguyên Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả. Theo ông, bản quyền đang là chuyện ngày một sát sườn với người làm nội dung. Chỉ một video quảng bá cũng có thể cùng lúc liên quan tới Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ và các quy định về quảng cáo. Vì vậy, trước khi đưa vào sản phẩm của mình bất kỳ hình ảnh, bản nhạc, đoạn phim hay tác phẩm nào của người khác, người sáng tạo nên làm rõ mình có quyền sử dụng tới đâu, thay vì đợi tranh chấp xảy ra mới tìm hiểu.

Ông cũng khuyên mỗi người chủ động nhận diện những gì thuộc về mình, như tên gọi và logo thương hiệu cá nhân, biết chúng đang xuất hiện ở đâu và ai đang dùng. Với trí tuệ nhân tạo, ông không chọn cách nói "không": AI có thể là trợ thủ, nhưng người dùng phải nắm được quá trình tạo ra sản phẩm và để ý tới quyền đối với dữ liệu, tác phẩm đưa vào công cụ. "Không thể tách khỏi công cụ trí tuệ nhân tạo trong hoạt động sáng tạo hiện nay. Điều quan trọng là người sử dụng phải làm chủ công cụ, quản lý được quá trình tạo ra sản phẩm và tạo nên dấu ấn sáng tạo của chính mình", ông Bùi Nguyên Hùng nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Văn Toàn: tài năng bán hàng cần đi cùng hiểu biết pháp luật

Đại diện đơn vị tổ chức, ông Nguyễn Văn Toàn, Viện trưởng VCDI, nhìn cộng đồng sáng tạo nội dung bằng sự tin tưởng: người Việt, từ bạn trẻ tới người lớn tuổi, đều có năng khiếu bán hàng và kể chuyện sản phẩm. Chính vì thị trường quảng cáo, bán hàng trên nền tảng số đang lớn nhanh, ông cho rằng việc trang bị kiến thức pháp lý đã trở thành nhu cầu thiết thực chứ không còn là chuyện tuỳ chọn.

Ông lưu ý, thông tin quảng cáo sai sự thật hay không khớp với thực tế gây thiệt hại trước hết cho người mua, nhưng chính người đưa ra thông tin đó cũng phải gánh rủi ro pháp lý. Từ đó, ông nói rõ mục đích của chương trình: "Chúng tôi tổ chức chương trình này nhằm hỗ trợ các bạn hiểu thêm về pháp lý, hiểu thêm về bản quyền để vừa bán hàng giỏi, vừa hoạt động đúng pháp luật".

Ông Nguyễn Lâm Thanh: nền tảng đã "biết" luật trước người dùng

Góc nhìn từ phía vận hành nền tảng do ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ TikTok Việt Nam, mang tới. Theo ông, năm 2026 là một mốc chuyển đáng kể của khung pháp lý về quảng cáo, thương mại điện tử và bản quyền, và cộng đồng KOC/KOL đang phải nhìn lại cách làm nội dung lẫn mô hình kinh doanh sau một thời gian phát triển khá tự phát. Điểm đầu tiên ông đề nghị nắm chắc là phân biệt ba cấp độ: nội dung đưa thông tin, nội dung quảng cáo và nội dung gắn trực tiếp với việc bán hàng. Mỗi cấp độ kéo theo trách nhiệm khác nhau, chịu sự điều chỉnh của nhiều nhóm quy định từ thông tin trên mạng, quảng cáo, thương mại điện tử, bảo vệ người tiêu dùng cho tới thuế và sở hữu trí tuệ.

Ông dẫn một ví dụ gần gũi: "Trước đây, mọi người có thể review một nhà hàng rồi nhận tiền mà không làm rõ những vấn đề liên quan. Hiện nay, yêu cầu về tính minh bạch đã rõ ràng hơn." Theo ông, khung pháp lý rõ ràng hơn cũng là cơ hội cho những nhãn hàng và người làm nghề nghiêm túc. Ở chiều kỹ thuật, các quy định đã được "cài" vào hệ thống kiểm duyệt tự động của nền tảng: một lời khẳng định tuyệt đối kiểu "sản phẩm tốt nhất Việt Nam" trong phiên livestream, nếu không có căn cứ, có thể bị phát hiện và xử lý; tài khoản vi phạm bị tích điểm và khi vượt ngưỡng sẽ chịu chế tài tăng dần, từ hạn chế có thời hạn đến ngừng hoạt động. Với TikTok Shop, nơi mỗi năm có khoảng 2–3 tỷ đơn hàng, người bán cũng phải hoàn tất đăng ký và hồ sơ trước khi được mở bán.

Từ hội trường: những vướng mắc rất cụ thể

Phần trao đổi xoay quanh các tình huống người làm nghề gặp hằng ngày: dùng hình ảnh, âm nhạc, tác phẩm của người khác; trích dẫn tới mức nào là vừa; KOC/KOL chịu trách nhiệm ra sao khi nhận quảng cáo; dùng AI trong sáng tạo; và cách nhận diện rủi ro sớm. Một lưu ý được nhấn mạnh là gắn nhãn "nội dung tạo bằng AI" không giúp người đăng thoát trách nhiệm nếu nội dung gây hại hay vi phạm quy định. Tương tự, một bài hát có sẵn trên nền tảng chưa chắc đã được phép dùng cho nội dung thương mại, vì mỗi kho âm thanh đi kèm điều kiện sử dụng riêng.

Chị Võ Yên Trang, chuyên viên vận hành KOC và livestream của một doanh nghiệp, kể rằng trước đây chị ít để tâm tới bản quyền và chính sách nền tảng, nên không ít video, phiên livestream từng bị đánh vi phạm. Sau buổi học, chị dự định rà kỹ chính sách trước khi lên nội dung và trao đổi rõ với nhãn hàng ngay từ đầu. Hội thảo cũng ghi nhận đề xuất xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về pháp luật, có cấp giấy chứng nhận cho người hoạt động trên không gian số; đây mới là đề xuất, chưa phải chương trình đã triển khai.

Với Hiệp hội và Viện, hiểu biết pháp luật không phải rào cản của sáng tạo mà là điều kiện để cộng đồng KOC/KOL làm nghề minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững hơn trên không gian số.