Nhiếp ảnh gia Annie Leibovitz vừa đệ đơn kiện Observer Media — đơn vị vận hành trang tin Observer.com — với cáo buộc vi phạm bản quyền vì đã đăng tải một bức ảnh bà chụp Justin Bieber và Hailey Bieber mà không xin phép. Bà yêu cầu bồi thường 150.000 USD cho mỗi hành vi vi phạm bị cáo buộc.

Ảnh: Robert Scoble (CC BY 2.0, Wikimedia Commons)

Annie Leibovitz — nhiếp ảnh gia, nguyên đơn. Observer Media/Observer.com — bị đơn. Justin & Hailey Bieber — chủ thể trong ảnh, không phải một bên trong vụ kiện. Vogue — tạp chí đặt hàng bộ ảnh năm 2019, cũng không phải một bên trong vụ kiện. Chú thích của biên tập

Đơn kiện được nộp tại Tòa án Quận liên bang Hoa Kỳ khu vực Manhattan, liên quan đến một bức chân dung được chụp trong buổi chụp hình cho tạp chí Vogue năm 2019, ngay sau khi cặp đôi kết hôn. Trong ảnh, Justin và Hailey Bieber nằm trên ghế dài, mặc bộ đồ ngủ chấm bi cùng kiểu của Dolce & Gabbana.

Ảnh: Lou Stejskal (CC BY 2.0, Wikimedia Commons)

Theo hồ sơ vụ kiện, Observer.com đã đăng bức ảnh này vào tháng 5/2020 mà không có sự đồng ý của người nắm giữ bản quyền. Sau khi phát hiện hành vi vi phạm vào tháng 5/2024, đại diện của Leibovitz đã gửi thông báo yêu cầu gỡ ảnh, nhưng phía tòa soạn không phản hồi hay xử lý. Các nỗ lực liên hệ tiếp theo với đại diện Observer.com cũng không nhận được hồi âm.

Ảnh: Kevin Paul (CC BY 4.0, Wikimedia Commons)

Đơn kiện mô tả hành vi vi phạm là "cố ý, có chủ đích và mang tính ác ý". Ngoài khoản bồi thường theo luật định, Leibovitz còn yêu cầu thu hồi toàn bộ lợi nhuận mà tòa soạn đã thu được từ việc sử dụng trái phép bức ảnh.

Đơn kiện cũng nhấn mạnh vị thế của Leibovitz như một trong những nhiếp ảnh gia chân dung nổi tiếng nhất thế giới, với danh sách nhân vật từng chụp bao gồm John Lennon, Bill Clinton, Clint Eastwood và Nữ hoàng Elizabeth II. Theo đơn kiện, hành vi sử dụng trái phép đã gây thiệt hại đáng kể cho hoạt động kinh doanh của bà, mức bồi thường cụ thể sẽ được xác định tại phiên tòa.

Observer Media — công ty truyền thông Mỹ (thành lập 2007), vận hành Observer.com (tiền thân The New York Observer) và Commercial Observer. Do Joseph Meyer sở hữu qua Observer Capital từ 2016; người sáng lập Jared Kushner không còn cổ phần/vai trò tại công ty. Hồ sơ công ty — nguồn công khai

Vì sao con số bồi thường là 150.000 USD? Theo 17 U.S.C. § 504(c), chủ sở hữu bản quyền có thể chọn nhận bồi thường theo luật định thay vì chứng minh thiệt hại thực tế — thường 750–30.000 USD/tác phẩm, nhưng có thể lên tới 150.000 USD nếu vi phạm được xác định là "cố ý" (willful). Đây đúng bằng mức Leibovitz đang yêu cầu, khớp với việc đơn kiện mô tả hành vi của Observer.com là "cố ý, có chủ đích".

Diễn biến pháp lý liên quan. Vụ kiện diễn ra sau một phán quyết phúc thẩm hồi tháng 5/2024, theo hướng củng cố quyền khởi kiện của bên được cấp phép sử dụng độc quyền (exclusive licensee) khi bị vi phạm bản quyền. Tòa Phúc thẩm Liên bang Hoa Kỳ khu vực 11 đã đảo ngược phán quyết của tòa cấp dưới, xác định rằng bên được cấp phép độc quyền vẫn có quyền khởi kiện ngay cả khi quyền sở hữu bản quyền được chia sẻ giữa nhiều bên.

Theo 17 U.S.C. § 501(b), người có quyền khởi kiện vi phạm bản quyền gồm cả chủ sở hữu bản quyền gốc lẫn bên được cấp phép độc quyền — đây là lý do phán quyết Khu vực 11 (5/2024) được xem là tiền lệ quan trọng. Khung pháp lý chung

Việc gửi thông báo yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm (takedown notice) trước khi khởi kiện — như Leibovitz đã làm vào tháng 5/2024 — là bước phổ biến trong các vụ việc vi phạm bản quyền tại Hoa Kỳ. Việc bên bị cáo buộc không phản hồi thông báo này, theo đơn kiện, là một trong những căn cứ cho thấy tính chất "cố ý" của hành vi vi phạm.