Siết vi phạm quyền sở hữu trí tuệ

Và để từng bước ngăn chặn tình trạng này, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục mở đợt cao điểm mới rà soát tình hình, tập trung đấu tranh quyết liệt hơn đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Vi phạm bản quyền vẫn tràn lan

Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, dù hệ thống XoilacTV tại Việt Nam đã bị cơ quan chức năng triệt hạ nhưng "vòi bạch tuộc" của hệ thống này vẫn ngang nhiên hoạt động trên mạng.

Chẳng hạn, trang web xoilacztu.tv (thường liên tục đổi đuôi tên miền như ztu, zccz, zzgzz... để qua mặt cơ quan chức năng) là một minh chứng điển hình và trực diện cho hành vi vi phạm bản quyền phát sóng thể thao đang diễn ra nhức nhối hiện nay.

Trong thời gian qua, trang web này vẫn tiếp tục phát sóng trực tiếp không phép các giải đấu bóng đá lớn có bản quyền thương mại trị giá hàng triệu USD như Ngoại hạng Anh (Premier League), UEFA Champions League, Serie A, La Liga cũng như các giải đấu của đội tuyển quốc gia.

Hệ thống này dùng kỹ thuật để "lấy trộm" luồng tín hiệu phát sóng trực tiếp từ các nhà đài chính thống trong nước và quốc tế để chiếu "lậu" trên web của mình. Người dùng chỉ cần truy cập vào trang web, tìm trận đấu muốn xem và có thể xem trực tiếp dễ dàng. 

Không chỉ "ăn cắp" trắng trợn tín hiệu phát sóng, hệ thống này còn tự ý sử dụng logo, hình ảnh, bản thiết kế đồ họa độc quyền của các giải đấu và của các đài truyền hình chính thống để chèn vào giao diện phát sóng của mình mà không được sự chấp thuận của đơn vị sở hữu.

Trang web cũng tiếp tục được chèn dày đặc các banner, popup quảng cáo cho các trang web cá độ, đánh bạc trực tuyến, game bài lậu...

Tương tự như mạng lưới phát lậu bóng đá Xôi Lạc, hệ thống website phimmoichill (với các biến thể tên miền như phimmoichill.movie, phimmoichill.co, phimmoichillv.com...) là một trong những "ổ" vi phạm bản quyền điện ảnh và truyền hình có quy mô lớn nhất tại Việt Nam hiện nay.

Hoạt động vi phạm bản quyền của trang web này và các trang liên quan diễn ra một cách có hệ thống bằng cách sử dụng các công cụ tự động để quét và trích xuất nội dung video chất lượng cao từ các nền tảng phát trực tuyến có bản quyền (như Netflix, Disney+, Apple TV+, HBO Go, VieON, FPT Play).

Ngay khi một bộ phim độc quyền vừa được tải lên nền tảng chính thống, hoặc một bộ phim chiếu rạp "bom tấn" vừa xuất hiện bản kỹ thuật số, đội ngũ kỹ thuật của trang web sẽ tải về, đóng logo "Phimmoichill" lên video và phát sóng miễn phí công khai.

Theo tìm hiểu của Tuổi Trẻ, trang web này không hoạt động độc lập mà thường nằm trong một mạng lưới chia sẻ chung kho dữ liệu với hàng chục trang web phim lậu khác như bình minh phim, phimmoi, motphim, fullphim...

Khi một tên miền bị các nhà mạng Việt Nam chặn, đội ngũ quản trị hệ thống chỉ mất vài phút để chuyển toàn bộ dữ liệu giao diện sang một tên miền mới (ví dụ: đổi đuôi sang .net, .site, .tv...). Hệ thống này sử dụng các fanpage lớn trên Facebook hoặc kênh Telegram để cập nhật địa chỉ mới cho "khán giả".

Trong lĩnh vực âm nhạc, môi trường số khiến việc chia sẻ file âm thanh, video trở nên quá dễ dàng, dẫn đến việc lạm dụng khai thác thương mại mà không xin phép tác giả. Tình trạng sử dụng nhạc nền không xin phép diễn ra công khai trong các video ngắn trên TikTok, Facebook Reels, YouTube Shorts để bán hàng hoặc kiếm tiền từ quảng cáo.

Ngoài ra, việc tự ý "remix", "lofi ver." lại các ca khúc nổi tiếng mà không có sự đồng ý của ca sĩ, nhạc sĩ hay đơn vị nắm bản quyền diễn ra tràn lan...

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và Phát triển truyền thông (IPS), cho biết ngành công nghiệp nội dung số hiện nay chia ra nhiều mảng như sản xuất game, xuất bản nội dung trên mạng, tin tức báo chí, sách online...

Sự chuyển dịch các hoạt động từ không gian thực lên không gian mạng cũng làm cho tình trạng vi phạm bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ phổ biến hơn.

Xu hướng dịch chuyển đã diễn ra hơn 10 năm nay và tình trạng vi phạm bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ gây thiệt hại lớn cho nhà sản xuất, đơn vị sở hữu bản quyền, tác giả. Chẳng hạn tình trạng phim lậu trên các trang như phimmoi.net, vi phạm bản quyền thể thao của kênh xoilac, vi phạm bản quyền tác phẩm của vnthuquan, rồi vi phạm bản quyền trên nền tảng podcast khi chuyển thành sách nói...

"Có thể thấy tình trạng vi phạm bản quyền đã nhức nhối nhiều năm qua cùng với sự bùng nổ của công nghệ số", ông Đồng nhấn mạnh.

Về mặt pháp lý, theo ông Đồng, Luật Sở hữu trí tuệ được ban hành khá sớm và đã có nhiều lần sửa đổi; lần sửa đổi gần nhất vào năm 2025 đã cập nhật, thích ứng với xu thế mới. Hành lang pháp lý từ luật, nghị định đến thông tư đã đi theo xu hướng của thế giới, nhưng điểm yếu của Việt Nam là thực thi các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ còn yếu.

Thời gian qua nhiều hành vi ăn cắp trắng trợn bản quyền giải bóng đá Ngoại hạng Anh như kênh xoilac đã bị cơ quan công an xử lý hình sự.

Ngoài trường hợp này, nhiều kênh phim lậu hiện nay cũng có dấu hiệu ăn cắp bản quyền của nhà sản xuất để thu lợi bất chính. Dòng tiền để nuôi sống các kênh lậu này là nhiều dịch vụ kinh doanh bất hợp pháp bao gồm cá độ bóng đá, lừa đảo, cho vay nặng lãi, web đen.

Tuy nhiên, theo ông Đồng, dù chúng ta xử lý hành vi vi phạm bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ bằng biện pháp hành chính hay hình sự thì cũng cần bảo đảm việc bồi thường thiệt hại cá nhân, tổ chức bị đánh cắp bản quyền. Biện pháp hình sự sẽ tăng tính răn đe với cá nhân và tổ chức vi phạm, còn biện pháp hành chính thì tiền phạt thường nộp cho Nhà nước.

Còn theo ông Võ Xuân Hoài - Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC, Bộ Tài chính), tình trạng vi phạm bản quyền, đặc biệt vi phạm bản quyền trên không gian số, thời gian qua một phần do thiếu một khung pháp lý đầy đủ về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, việc thực thi pháp lý về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chưa nghiêm cũng là nguyên nhân.

"Ví dụ như nhiều người chưa quen dùng phần mền Word có bản quyền trên máy tính, nhiều khi có tâm lý cho qua để mọi người cùng dùng. Nhưng giai đoạn sắp tới, khi chúng ta hội nhập sâu hơn, mọi người sẽ phải làm quen với việc dùng phần mềm có bản quyền. Để bảo vệ bản quyền, các quốc gia có cam kết chung với nhau về sở hữu trí tuệ trên môi trường số", ông Hoài nói.

Để làm tốt vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian số, ông Hoài cho rằng cần nghiên cứu bổ sung các cơ chế, chế tài về tài chính đủ sức răn đe với cá nhân và tổ chức có hành vi sao chép, phán tán trái phép nội dung số để thu lợi.

Ngoài ra, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan thực thi như Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an và doanh nghiệp sở hữu các nền tảng số để xử lý nhanh vi phạm bản quyền trên không gian mạng.

Thứ hai là cần ứng dụng công nghệ để bảo vệ bản quyền, áp dụng công nghệ nhận diện nội dung số vi phạm bản quyền, đặc biệt ứng dụng AI để phát hiện các vi phạm bản quyền trên không gian mạng.

AI có thể phát hiện rất nhanh các vi phạm bản quyền từ các video, hình ảnh, nội dung chữ viết cắt ghép, vi phạm bản quyền trên không gian mạng. Hơn nữa, các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân cần ứng dụng công nghệ blockchain để xác nhận bản quyền trên không gian mạng.

Thứ ba, cần quy trách nhiệm mạnh hơn cho các nền tảng số như YouTube, Facebook, TikTok... Theo đó, phải bổ sung quy định yêu cầu các nền tảng này chủ động phát hiện, phối hợp với cơ quan chức năng, chủ động xử lý các hành vi vi phạm bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ thay vì chỉ phản ứng khi có khiếu nại.

Hầu hết các nội dung vi phạm trên các nền tảng này hiện nay chỉ được xử lý khi có khiếu nại, trong khi các nền tảng này hoàn toàn đủ khả năng phát hiện ngay lập tức những vi phạm bản quyền.

Và cuối cùng, theo ông Hoài, bản quyền cũng cần được mua bán ở mức giá hợp lý để khuyến khích số đông người dân và doanh nghiệp tiếp cận được.