Giai đoạn 2021 - 2025 đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ của lĩnh vực sở hữu trí tuệ (SHTT) tại Việt Nam, thể hiện qua sự gia tăng đáng kể số lượng đơn đăng ký, hiệu quả xử lý hồ sơ, số văn bằng bảo hộ được cấp... Những con số thống kê chính thức không chỉ phản ánh nhu cầu bảo vệ tài sản trí tuệ ngày càng cao mà còn cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của đổi mới sáng tạo trong phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.
Số lượng đơn đăng ký tăng mạnh, phản ánh nhu cầu bảo hộ ngày càng lớn
Một trong những chỉ báo quan trọng của sự phát triển hệ thống SHTT là số lượng đơn đăng ký quyền sở hữu công nghiệp được tiếp nhận hằng năm. Trong giai đoạn 2021 - 2025, chỉ số này cho thấy xu hướng tăng trưởng rõ rệt.
Từ mức hơn 131 nghìn đơn năm 2021, số đơn tăng lên khoảng 141 nghìn năm 2022 và hơn 156 nghìn năm 2023. Sau khi điều chỉnh nhẹ vào năm 2024, lượng đơn tiếp nhận đã bật tăng mạnh, đạt xấp xỉ 184 nghìn đơn vào năm 2025.
Diễn biến này phản ánh sự phục hồi của hoạt động sản xuất - kinh doanh sau giai đoạn khó khăn do đại dịch COVID-19, đồng thời cho thấy nhận thức của doanh nghiệp và cá nhân về vai trò của bảo hộ SHTT ngày càng được nâng cao.
Trong bối cảnh cạnh tranh thị trường ngày càng gay gắt, việc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế hay kiểu dáng công nghiệp không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi pháp lý mà còn trở thành công cụ chiến lược để nâng cao giá trị thương hiệu và khả năng thu hút đầu tư.
Sự gia tăng mạnh vào năm 2025 cũng cho thấy môi trường đổi mới sáng tạo tại Việt Nam đang được cải thiện, với sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp, nghiên cứu - phát triển và chuyển giao công nghệ. Đây là nền tảng quan trọng để kinh tế tri thức từng bước trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo.
Hiệu quả xử lý hồ sơ và cấp văn bằng bảo hộ được cải thiện rõ rệt
Bên cạnh số lượng đơn đăng ký, hiệu quả xử lý hồ sơ là yếu tố then chốt phản ánh năng lực vận hành của hệ thống quản lý nhà nước về SHTT.
Trong những năm đầu giai đoạn, số đơn được xử lý tăng dần qua từng năm, trước khi ghi nhận bước nhảy vọt rất lớn vào năm 2025 với gần 250 nghìn đơn được giải quyết - mức cao gần gấp đôi so với năm trước.
Số đơn sở hữu công nghiệp được xử lý năm 2025 cao gần gấp đôi so với năm trước.
Kết quả này cho thấy nỗ lực cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường nguồn lực cho cơ quan quản lý đã phát huy hiệu quả.
Việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ không chỉ giảm tồn đọng mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ công, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp sớm đưa tài sản trí tuệ vào khai thác thương mại.
Song song với đó, số lượng văn bằng bảo hộ được cấp cũng biến động nhưng xu hướng chung là tăng trưởng tích cực.
Sau giai đoạn tăng mạnh năm 2022 và điều chỉnh vào năm 2023, lượng văn bằng đã phục hồi rõ rệt trong năm 2024 và đạt mức cao nhất toàn kỳ vào năm 2025, khoảng 83 nghìn văn bằng.
Việc gia tăng số văn bằng bảo hộ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là cơ sở pháp lý giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi trên thị trường, đồng thời mở ra cơ hội chuyển giao công nghệ, nhượng quyền thương mại và thu hút vốn đầu tư.
Nói cách khác, văn bằng bảo hộ không chỉ mang giá trị pháp lý mà còn là tài sản kinh tế có thể khai thác lâu dài.
Cùng với sự mở rộng quy mô hoạt động, nguồn thu từ phí và lệ phí sở hữu công nghiệp cũng tăng đều qua từng năm trong giai đoạn 2021 - 2025. Từ mức hơn 300 tỷ đồng năm 2021, con số này tăng dần qua các năm và đạt gần 500 tỷ đồng vào năm 2025.
Xu hướng tăng trưởng ổn định của nguồn thu cho thấy nhu cầu đăng ký, duy trì và khai thác quyền sở hữu công nghiệp ngày càng lớn. Đồng thời, đây cũng là nguồn lực tài chính quan trọng để tiếp tục đầu tư cho hệ thống quản lý, nâng cấp hạ tầng công nghệ, đào tạo nhân lực và cải thiện chất lượng dịch vụ công trong lĩnh vực SHTT.
Quan trọng hơn, sự phát triển của SHTT phản ánh quá trình chuyển dịch của nền kinh tế sang mô hình dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo. Khi tài sản vô hình như sáng chế, thương hiệu hay thiết kế trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vai trò của hệ thống bảo hộ quyền SHTT càng trở nên thiết yếu.
Triển vọng và những vấn đề đặt ra trong giai đoạn tới
Tổng thể giai đoạn 2021 - 2025 có thể được xem là thời kỳ tăng tốc của lĩnh vực SHTT Việt Nam. Số lượng đơn đăng ký tăng mạnh, hiệu quả xử lý hồ sơ được cải thiện rõ rệt, số văn bằng bảo hộ đạt kỷ lục và nguồn thu duy trì đà tăng trưởng ổn định.
Những kết quả này phản ánh sự chuyển biến tích cực của môi trường đổi mới sáng tạo cũng như định hướng đúng đắn của chính sách khoa học và công nghệ.
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh cũng đặt ra không ít thách thức. Khối lượng hồ sơ ngày càng lớn đòi hỏi hệ thống thẩm định phải tiếp tục được nâng cấp cả về nhân lực lẫn công nghệ. Bên cạnh đó là yêu cầu nâng cao chất lượng bảo hộ, bảo đảm tính minh bạch, chặt chẽ và phù hợp với thông lệ quốc tế trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa khai thác hiệu quả giá trị thương mại của tài sản trí tuệ, mới dừng ở mức đăng ký bảo hộ.
Trong thời gian tới, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao nhận thức xã hội về tôn trọng quyền SHTT sẽ là những yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng.
Khi hệ thống SHTT vận hành hiệu quả, tài sản trí tuệ sẽ trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế tri thức.
Thay lời kết
Những số liệu trong giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy SHTT đang ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong tiến trình phát triển của Việt Nam.
Không chỉ là công cụ bảo vệ quyền lợi pháp lý, SHTT còn trở thành động lực thúc đẩy sáng tạo, thương mại hóa công nghệ và hội nhập kinh tế quốc tế.
Với nền tảng đã đạt được cùng các chính sách hỗ trợ phù hợp, lĩnh vực SHTT được kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm tới, góp phần đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mô hình kinh tế dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo./.
