Video ngắn, phiên livestream hay một chuỗi nội dung có dấu ấn riêng ngày nay có thể trở thành tài sản mang lại doanh thu. Nhưng song hành với cơ hội ấy là những câu hỏi về bản quyền, về trách nhiệm khi nhận quảng cáo và về con đường để nghề sáng tạo không chỉ sống nhờ lượt xem. Đó là những chủ đề được mổ xẻ tại Diễn đàn “Kinh tế sáng tạo và phát triển ngành nghề thực tiễn Việt Nam - VCEP 2026”, tổ chức chiều 19/9/2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Diễn đàn do Trung tâm Khai thác Sáng tạo và Bản quyền số Việt Nam (VCD) phối hợp với Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Việt Nam Bách nghệ thực hành (VIPA) thực hiện, với sự đồng hành của Hội đồng Khoa học Pháp lý về Sáng tạo và Bản quyền số (CCLC).

Trên sân khấu, phiên thảo luận mang chủ đề “Tương lai của nền kinh tế sáng tạo (Creator Economy)” có sự góp mặt của ông Bùi Nguyên Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam (VCCA), nguyên Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, bà Phạm Đắc Mỵ Trân, Quyền Trưởng phòng Thông tin điện tử, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, TS. Ngô Quang Xuân, Chủ tịch VCEP, từng là Đại sứ Việt Nam tại Liên Hợp Quốc, cùng các chuyên gia về sở hữu trí tuệ và khởi nghiệp.

Sân chơi toàn cầu đòi hỏi hiểu biết về sở hữu trí tuệ

Mở đầu diễn đàn, TS. Ngô Quang Xuân, người từng đứng đầu Phái đoàn Việt Nam tại Liên Hợp Quốc và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), trình bày chuyên đề “Hội nhập quốc tế về sở hữu trí tuệ: Bảo vệ tài sản số của nhà sáng tạo Việt Nam trên sân chơi toàn cầu”. Ông nhìn nhận, khi đổi mới sáng tạo và kinh tế số được cả thế giới quan tâm, việc bảo vệ quyền tác giả và thành quả sáng tạo trở thành phần cốt lõi. Các đối tác lớn thường dõi theo cách một nền kinh tế đang lên xử lý hàng giả, hàng nhái và hành vi xâm phạm bản quyền, nên Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung bảo hộ sở hữu trí tuệ, an ninh mạng, đồng thời bảo hộ thích đáng sản phẩm nội địa.

Theo TS. Ngô Quang Xuân, đưa cam kết quốc tế vào luật trong nước mới là bước đầu; điều cần hơn là để quy định thực sự vận hành, giúp doanh nghiệp và người sáng tạo biết rõ quyền, nghĩa vụ và rủi ro khi mang sản phẩm ra nước ngoài. Một tác phẩm càng lan xa thì nguy cơ bị sao chép, bị khai thác không phép hay vướng tranh chấp càng tăng. Bởi vậy, hiểu biết về bản quyền và các điều ước quốc tế nên được coi là một phần hành trang của người làm nghề.

KOL, KOC: nói gì cũng phải có căn cứ

Từ góc độ cơ quan quản lý, bà Phạm Đắc Mỵ Trân cho biết hiện chưa có văn bản nào điều chỉnh riêng và trọn vẹn hoạt động của KOL, KOC. Một người nhận quảng cáo, bán hàng qua livestream hay review sản phẩm cùng lúc phải tuân thủ nhiều luật khác nhau: quảng cáo, thương mại điện tử, bảo vệ người tiêu dùng, thuế và an ninh mạng. Dù vậy, theo bà, hành lang pháp lý cho người sáng tạo nội dung số đã khá đầy đủ, và việc của người làm nghề là chủ động tìm hiểu để tuân thủ.

Bà nhấn mạnh, trước khi nhận một hợp đồng quảng cáo, người có ảnh hưởng phải tự xem xét tính pháp lý của sản phẩm, dịch vụ; lý do “chỉ đọc lại thông tin nhãn hàng đưa” không giúp họ thoát trách nhiệm khi người tiêu dùng bị thiệt hại. “Các anh chị phải tìm hiểu cho bằng được hồ sơ quảng cáo có những gì. Chúng ta phải nắm được cơ sở pháp lý rồi mới bắt đầu thực hiện quảng cáo”, bà Mỵ Trân nói tại diễn đàn.

Những điểm dễ sai được bà chỉ ra gồm: không ghi rõ nội dung là quảng cáo hay được tài trợ, khiến người xem tưởng người nói tự bỏ tiền mua dùng; thổi phồng công dụng, nhất là với thuốc, thực phẩm chức năng và sản phẩm liên quan sức khỏe. Phía doanh nghiệp cũng có phần trách nhiệm, từ kiểm tra hồ sơ sản phẩm, cùng kiểm soát nội dung cho tới yêu cầu gắn nhãn quảng cáo, và quan hệ hai bên nên được ràng buộc bằng hợp đồng rõ quyền, rõ nghĩa vụ. Các hành vi bịa đặt, vu khống, đưa tin sai hay xúc phạm danh dự người khác trên mạng, tùy mức độ, có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự.

Bà cũng đề cao trách nhiệm xã hội: không quảng bá sản phẩm có hại cho sức khỏe, không dùng niềm tin của người theo dõi để bán hàng kém chất lượng, không dùng dữ liệu cá nhân sai mục đích. “Minh bạch giúp tạo dựng niềm tin, còn trách nhiệm xã hội giúp tạo dựng giá trị lâu dài”, bà Mỵ Trân khẳng định.

Cũng bàn về khung pháp lý, ông Bùi Nguyên Hùng lưu ý năm 2026 có nhiều điều chỉnh trong các quy định liên quan tới hoạt động của KOL trên nền tảng số. Vì thế, người làm nghề nên tự trang bị kiến thức pháp luật, cẩn trọng ở khâu soạn hợp đồng và tìm hiểu kỹ đối tác trước khi hợp tác.

Từ lượt xem tới giá trị lâu dài

Ở góc nhìn khởi nghiệp, ThS. Lê Nhật Quang, Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng ý tưởng hay vẫn chưa đủ nếu thiếu năng lực triển khai và vận hành. Với người làm nội dung, con số lượt xem không phải đích đến; quan trọng hơn là xác định đúng người xem của mình, hiểu cộng đồng cần gì để từ đó phát triển sản phẩm, dịch vụ hoặc một mô hình kinh doanh phù hợp. “Người sáng tạo cần tận dụng năng lực của mình để chuyển hóa thành sản phẩm hoặc giá trị có thể quản lý, từ đó xây dựng cộng đồng riêng. Đây là con đường để hoạt động sáng tạo trở nên bền vững hơn”, ông Quang chia sẻ.

Công bố khóa bồi dưỡng cho người sáng tạo nội dung số

Trong khuôn khổ diễn đàn, VCD cùng VIPA và CCLC công bố Khóa bồi dưỡng nghiệp vụ Nhà sáng tạo nội dung trên môi trường số – Certified Digital Creator (CDC). Theo đơn vị tổ chức, chương trình hướng tới trang bị cho KOL, KOC và người làm nội dung ba nhóm năng lực: hiểu biết pháp luật, cách nghĩ về thương mại hóa sản phẩm và kỹ năng vận hành bài bản, góp phần bù đắp sự thiếu hụt nhân lực chất lượng của thị trường.

Thông điệp chung của diễn đàn là sáng tạo chỉ thành nghề bền vững khi người làm nội dung vừa vững chuyên môn, vừa biết giữ thành quả của mình và chịu trách nhiệm với những gì mình nói. Sự chú ý có thể đến nhanh, nhưng bản quyền, thương hiệu, cộng đồng và mô hình kinh doanh mới là thứ giúp người sáng tạo đi được đường dài.