Nếu coi văn hóa là “nguồn lực mềm” để tạo ra giá trị kinh tế, thì đội ngũ sáng tạo văn hóa chính là “chìa khóa” để chuyển hóa nguồn lực ấy thành giá trị. Từ thực tiễn phát triển công nghiệp văn hóa tại Quảng Ninh, câu chuyện đổi mới tư duy đào tạo nhân lực văn hóa đang được đặt ra, không chỉ trong các cơ sở giáo dục, mà còn ở cách nhìn về vai trò của người làm văn hóa trong nền kinh tế sáng tạo.
Nhiều năm trước đây, đào tạo nguồn nhân lực văn hóa chủ yếu hướng tới việc cung cấp cán bộ cho hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở, như trung tâm văn hóa, bảo tàng, thư viện, hay các cơ quan quản lý nhà nước. Cách tiếp cận này phù hợp trong giai đoạn văn hóa chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ quản lý và bảo tồn.
Bức tranh đa sắc của hoạt động văn hóa tại Quảng Ninh đang đặt ra những yêu cầu mới cho lực lượng sáng tạo và trình diễn văn hóa.
Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, khi văn hóa được xác định là một trụ cột phát triển và ngành công nghiệp văn hóa ngày càng được định hình rõ nét thì yêu cầu dành cho nguồn nhân lực văn hóa cũng có những thay đổi căn bản, đặc biệt là nguồn nhân lực trong ngành công nghiệp sáng tạo, như: Đạo diễn, biên kịch, quay phim, thiết kế đồ hoạ, nghệ sĩ biểu diễn, thiết kế thời trang… Người làm văn hóa hôm nay không chỉ là người gìn giữ giá trị truyền thống, mà còn phải là người sáng tạo sản phẩm văn hóa, kể câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ của nghệ thuật, của thị trường sáng tạo.
Với lợi thế về di sản, du lịch và các hoạt động lễ hội, nghệ thuật biểu diễn sôi động, Quảng Ninh được xem như một “không gian thực hành sống động” cho sinh viên các ngành văn hóa, nghệ thuật và du lịch. Tại Trường Đại học Hạ Long - “cái nôi” đào tạo nguồn nhân lực văn hóa của tỉnh, các khoa văn hóa, nghệ thuật và du lịch của trường đang đào tạo theo hướng kết hợp giữa lý thuyết và thực hành nghề nghiệp ngay khi sinh viên còn ngồi trên ghế nhà trường.
Sinh viên của các khoa không chỉ được học về lý luận văn hóa, mà còn tham gia tổ chức sự kiện, hoạt động biểu diễn nghệ thuật, chương trình giao lưu văn hóa, hay các hoạt động du lịch cộng đồng, tìm hiểu về đời sống văn hóa bản địa thông qua những trải nghiệm thực tế, từ đó có sự hiểu biết và chất liệu sáng tạo những sản phẩm cho ngành công nghiệp văn hóa.
Trung tâm Thực hành dịch vụ du lịch và nghệ thuật, Trường Đại học Hạ Long tạo môi trường để người học trải nghiệm toàn bộ quá trình hình thành một sản phẩm văn hóa, nghệ thuật gắn với du lịch.
Một trong những mô hình đáng chú ý là hoạt động của Trung tâm Thực hành dịch vụ du lịch và nghệ thuật của nhà trường. Môi trường này giúp người học trải nghiệm toàn bộ quá trình hình thành một sản phẩm văn hóa nghệ thuật gắn với du lịch, từ ý tưởng, dàn dựng, đến tổ chức thực hiện. Sinh viên của trường cũng tham gia nhiều chương trình nghệ thuật, lễ hội lớn của tỉnh, như Carnaval Hạ Long, các concert, chương trình Countdown Chào năm mới… Cùng với đó là tạo ra mạng lưới liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức văn hóa, tạo điều kiện để sinh viên thực tập và tham gia hoạt động tại các đơn vị này.
Bà Trần Thị Minh Ngọc, Giám đốc Trung tâm Thực hành dịch vụ du lịch và nghệ thuật, Trường Đại học Hạ Long, cho biết: Mục tiêu của đào tạo hiện nay không chỉ cung cấp kiến thức, mà còn giúp sinh viên biết làm sản phẩm văn hóa, biết kể câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ hiện đại. Chính tư duy này đang định hình cách tiếp cận mới trong đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa.
Tháng 9/2024, khi công nghiệp văn hóa mới bắt đầu định hình tại Quảng Ninh, Trường Đại học Hạ Long cũng đã tổ chức Hội thảo khoa học “Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển ngành công nghiệp văn hóa Quảng Ninh”, trong đó đặt ra những vấn đề cốt lõi như: Chuyển đổi công nghệ số trong tổ chức hoạt động Bảo tàng; vai trò của thực hành biểu diễn nghệ thuật trong phát triển công nghiệp văn hoá Quảng Ninh; đào tạo ngành thiết kế đồ họa phục vụ công nghiệp văn hóa...
Sinh viên Trường Đại học Hạ Long tham gia trình diễn trong chương trình nghệ thuật "Bản hòa ca thắm tình hữu nghị Việt - Nhật".
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, công nghiệp văn hóa không còn giới hạn ở phạm vi quốc gia. Một sản phẩm văn hóa có thể được lan tỏa rộng rãi thông qua các nền tảng số, các sự kiện quốc tế, hay các chương trình giao lưu văn hóa, góp phần hình thành tư duy làm việc trong môi trường đa văn hóa. Vì vậy, nguồn nhân lực của lĩnh vực này cần được trang bị không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn cả kỹ năng ngoại ngữ, truyền thông và tư duy sáng tạo toàn cầu.
Từ những mô hình đào tạo gắn với thực tiễn tại Quảng Ninh, có thể kỳ vọng vào sự hình thành một thế hệ nhân lực mới, những người không chỉ hiểu văn hóa mà còn biết cách tạo ra giá trị kinh tế từ văn hóa trong thời đại công nghiệp sáng tạo.
