AI sao chép thiết kế thời trang: Ranh giới pháp lý cần được làm rõ

Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP.Hồ Chí Minh đã khởi tố vụ án và khởi tố bị can đối với một cá nhân về tội "Xâm phạm quyền tác giả" theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, sau khi phát hiện đối tượng sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để sao chép mẫu thiết kế áo dài của thương hiệu "Vải áo dài Đất Lành" — vốn đang được bảo hộ quyền tác giả — rồi yêu cầu nhân viên chỉnh sửa để hoàn thiện file thiết kế trước khi đưa vào sử dụng.

Điểm đáng chú ý của vụ việc không chỉ nằm ở hành vi sao chép, mà ở vai trò của công cụ AI trong quy trình vi phạm. Việc dùng AI để tái tạo một mẫu thiết kế có sẵn, sau đó chỉnh sửa thủ công để "làm mới" nhằm che giấu nguồn gốc sao chép, cho thấy công nghệ đang được lợi dụng như một bước trung gian giúp việc đạo nhái trở nên nhanh hơn, khó truy vết hơn so với sao chép thủ công truyền thống.

Về pháp lý, việc cơ quan điều tra xử lý hình sự ngay từ giai đoạn này gửi đi một tín hiệu rõ ràng: việc sử dụng AI không phải là "vùng an toàn" giúp giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý khi hành vi cuối cùng vẫn cấu thành xâm phạm quyền tác giả. Bản chất pháp lý của hành vi vi phạm không thay đổi chỉ vì công cụ thực hiện là con người hay máy móc — trách nhiệm vẫn thuộc về cá nhân, tổ chức chỉ đạo và thực hiện hành vi đó.

Đây là lời nhắc nhở cần thiết cho các nhà thiết kế, thương hiệu thời trang trong bối cảnh công cụ AI tạo sinh ngày càng phổ biến: ranh giới giữa "lấy cảm hứng" và "sao chép có hỗ trợ của AI" đang trở nên mong manh hơn, đòi hỏi cả người sáng tạo lẫn cơ quan thực thi pháp luật phải thích ứng nhanh với thực tế công nghệ mới.