Khung pháp lý 2026: Bước tiến mới trong bảo hộ quyền tác giả và sở hữu trí tuệ

Năm 2026 chứng kiến một loạt thay đổi đáng chú ý trong hệ thống pháp luật về quyền tác giả và sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, lần đầu tiên xác định quyền sở hữu trí tuệ là một loại tài sản có khả năng sinh lợi, đồng thời mở rộng phạm vi bảo hộ kiểu dáng công nghiệp sang cả giao diện đồ họa người dùng (GUI) và biểu tượng (icon) — những thành phần vốn gắn liền với sản phẩm phần mềm, ứng dụng số nhưng trước đây chưa được bảo hộ rõ ràng.

Tiếp nối đó, Chính phủ ban hành Nghị định 134/2026/NĐ-CP ngày 6/4/2026, sửa đổi, bổ sung Nghị định 17/2023/NĐ-CP — văn bản vốn quy định chi tiết về thời hạn bảo hộ và giới hạn quyền tác giả (fair use) — nhằm đảm bảo đồng bộ với Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi. Đây là điều chỉnh cần thiết bởi Nghị định 17/2023 từ trước đến nay vẫn được xem là văn bản nền tảng cho việc xác định ranh giới sử dụng hợp lý tác phẩm có bản quyền.

Một điểm mới đáng chú ý khác là Nghị định 100/2026/NĐ-CP, sửa đổi Nghị định 65/2023/NĐ-CP, quy định việc triển khai hệ thống tự động hóa phát hiện và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Nghị định này cho phép cơ quan chức năng yêu cầu gỡ bỏ nội dung xâm phạm, tạm ngừng hoặc hạn chế hoạt động của tài khoản vi phạm, đồng thời quy định cơ chế phân quyền truy cập, lưu nhật ký thao tác để đảm bảo hệ thống không bị lạm dụng hoặc can thiệp trái phép.

Nhìn tổng thể, các thay đổi này cho thấy nỗ lực xây dựng một khung pháp lý toàn diện hơn, bám sát thực tế môi trường số — nơi phần lớn các vi phạm bản quyền hiện nay đang diễn ra. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự của các quy định mới sẽ phụ thuộc phần lớn vào năng lực triển khai trên thực tế, đặc biệt là hệ thống giám sát tự động vốn đòi hỏi đầu tư công nghệ và nhân lực đáng kể để vận hành chính xác, tránh sai sót ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của các bên.