Việt Nam trước áp lực cải thiện thực thi bản quyền trên môi trường số

Báo cáo thường niên của Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) tiếp tục xếp Việt Nam vào nhóm quốc gia có tình trạng xâm phạm sở hữu trí tuệ đáng chú ý, với số liệu được dẫn ra cho thấy có hơn 6,7 tỷ lượt truy cập vào các trang web phim lậu trong vòng 18 tháng, và 61% người tiêu dùng Việt Nam thừa nhận từng truy cập các nền tảng phát trực tuyến trái phép. Việt Nam cũng được ghi nhận là một trong những quốc gia có tỷ lệ truy cập và chia sẻ video lậu tính trên đầu người thuộc nhóm cao nhất thế giới.

Ngay sau khi báo cáo này được công bố, Việt Nam đã nhanh chóng khởi động chiến dịch trấn áp mới đối với nạn vi phạm bản quyền trực tuyến và hàng giả, bắt đầu từ ngày 7/2/2026. Đây được xem là phản ứng chính sách kịp thời, thể hiện thiện chí cải thiện môi trường bảo hộ sở hữu trí tuệ — một yếu tố ngày càng quan trọng trong các cam kết thương mại quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Điều đáng suy ngẫm là khoảng cách giữa nhận thức và hành vi tiêu dùng của công chúng. Một tỷ lệ lớn người dùng thừa nhận truy cập nội dung lậu không hẳn vì cố tình vi phạm pháp luật, mà nhiều khi xuất phát từ thói quen tiêu dùng miễn phí đã hình thành từ lâu, hoặc do các nền tảng hợp pháp chưa đủ hấp dẫn về giá cả và trải nghiệm. Điều này cho thấy giải pháp bền vững không thể chỉ dừng ở xử phạt và ngăn chặn kỹ thuật.

Song song với các chiến dịch trấn áp, việc phát triển hệ sinh thái nội dung hợp pháp với chi phí hợp lý, dễ tiếp cận sẽ là yếu tố quyết định để thay đổi hành vi tiêu dùng về lâu dài. Đây cũng là bài học chung cho mọi quốc gia đang trong quá trình hoàn thiện thể chế bảo hộ quyền tác giả trên môi trường số.