Vùng xám trong phân phối tiền tác quyền: Nhìn từ tranh chấp giữa VCPMC và BH Media

Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) và BH Media — hai cái tên quen thuộc trong ngành công nghiệp âm nhạc số — một lần nữa trở thành tâm điểm tranh cãi khi VCPMC thông báo đã khởi kiện BH Media ra tòa, trong khi phía BH Media cho biết chưa nhận được thông báo chính thức nào về vụ kiện này.

Cốt lõi của tranh chấp nằm ở cách phân chia tiền tác quyền thu được từ YouTube. Theo lập luận của BH Media, đơn vị này đã nhận tiền tác quyền thông qua cơ chế quyền sao chép và quyền truyền đạt tác phẩm, sau đó thực hiện phân phối cho các bên liên quan. Tuy nhiên, VCPMC lại yêu cầu đơn vị sở hữu video đóng thêm khoản tiền tác quyền khác, dẫn đến mâu thuẫn về việc ai mới là bên có thẩm quyền thu và phân phối khoản tiền này, và liệu có xảy ra tình trạng thu chồng lấn hay không.

Đây không phải là lần đầu tiên hai tổ chức này đối đầu nhau. Việc các tranh chấp lặp đi lặp lại giữa những đơn vị vốn được xem là "người gác cổng" của ngành công nghiệp âm nhạc số phản ánh một thực tế đáng lưu tâm: ngay cả các tổ chức chuyên trách về quyền tác giả cũng chưa hoàn toàn thống nhất về cơ chế vận hành, khiến tác giả và nghệ sĩ — những người lẽ ra được hưởng lợi trực tiếp — lại rơi vào thế bị động, không rõ quyền lợi của mình đang được xử lý ra sao.

Về lâu dài, một cơ chế minh bạch, có sự phân định rõ vai trò giữa các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả sẽ có lợi hơn cho toàn ngành so với việc để các bên tự giải quyết tranh chấp theo từng vụ việc riêng lẻ. Tác giả và nghệ sĩ, khi lựa chọn ủy quyền quản lý tác phẩm, cũng nên tìm hiểu kỹ về cơ chế báo cáo và đối soát doanh thu của đơn vị đại diện để tránh rơi vào các "vùng xám" tương tự.